Nhận tin từ LIN


Không gian cộng đồng

Nơi cập nhật sự kiện của các tổ chức phi lợi nhuận, chia sẻ thông tin và tài liệu hữu ích về lĩnh vực phát triển cộng đồng và hợp tác vì sự phát triển.

7 bước làm từ thiện hiệu quả hơn

Ngày 21-11-2017

 

           Bạn hẳn từng rút ít tiền cho một người ăn xin, tặng quần áo cũ khi có phong trào, hoặc đến dịp Giáng sinh là hoá thân thành “Ông già Noel” đi tặng quà cho người vô gia cư ngủ trên hè phố.

            Tôi cũng vậy. Lúc ấy, tôi tin mình đang làm việc tốt.

            Khi lòng tốt rơi tõm xuống nước

            Những ngày gần đây, cư dân mạng “dậy sóng” phẫn nộ khi đọc bài báo về người mẹ bế con giả ăn xin ngồi trước bệnh viện Nhi đồng 2, sau đó lấy tiền đi tiêm ma túy. Câu chuyện làm tôi nhớ cách đây nhiều năm, tôi từng trải qua cảm giác tương tự. Lần đó, tôi bắt gặp một cụ già trông rất đáng thương đang lê đôi chân tật nguyền trên con đường đầy cát sỏi dưới chân cầu Sài Gòn. Tôi dừng lại, trao cụ hẳn 50 nghìn. Ngày đó, 50 nghìn to lắm.

            Vài hôm sau, cũng con đường ấy nhưng muộn hơn vài tiếng, tôi thấy ông cụ bước đi thong dong, như vừa hết “một ngày làm việc”. Tất nhiên, tôi tức điên lên. Ngoài giận bởi cú lừa, tôi còn thất vọng vì thiện ý của mình tổn hại.

            Và chắc chúng ta vẫn chưa quên trường hợp Nguyễn Hào Anh, cậu bé bị chủ nhà ngược đãi nghiêm trọng. Dư luận ngày ấy lên tiếng dữ dội. Các mạnh thường quân quyên cho em số tiền gần 1 tỷ đồng. Vài năm sau, báo chí lại rộn ràng giật tít Nguyễn Hào Anh tiêu xài phung phí, đuổi cha mẹ đi, đến năm 2015 phải sa vào lao lý vì trộm cắp.

            Rõ là tôi, và rất nhiều người khác, làm từ thiện chưa hiệu quả.

            Sao nó cứ rơi mãi

            John D Rockefeller, tỷ phú dầu mỏ, người giàu nhất lịch sử thế giới hiện đại từng nói: “Từ thiện là việc có hại nếu nó khiến người nhận lệ thuộc vào nó.” Vẫn chuyện “con cá hay cần câu” mà chúng ta đang tranh cãi ầm ĩ. Hãy cố giải quyết mâu thuẫn trên bằng việc trả lời một câu hỏi đơn giản: “Vì sao chúng ta làm từ thiện?

            Hẳn có rất nhiều lý do được đưa ra, nhưng tựu trung, chúng ta giúp đỡ người khác với mong muốn cuộc sống/tương lai của họ được cải thiện, trở nên tốt đẹp, no đủ, thành công. Chẳng ai làm từ thiện nhằm đẩy đối phương vào hoàn cảnh khốn khó hơn.

            Đến đây, hãy giải đáp một vấn đề khác, giữa việc cho em bé ăn xin ít tiền lẻ, dẫu bạn biết rất có thể mình đang tiếp tay các tổ chức chăn dắt, và việc góp sức trong một hoạt động giải thoát, giáo dục, hướng nghiệp trẻ cơ nhỡ, bạn chọn bên nào?

            Tất nhiên, lý trí hướng ta về một hoạt động cụ thể, nhưng khi đối diện trường hợp thực tế, nhiều người vẫn rút tiền ra cho như thường. Đôi lúc lòng thương cảm cần được xoa dịu lập tức, và trời ạ, thời gian với công sức đâu để tham gia cái hoạt động gì gì kia.

            Ấy là bởi phần đông chúng ta thích chọn việc dễ dàng.

Vớt lòng tốt lên, thử làm theo cách khác

            Giả sử, hôm nay tôi bớt lười hơn một chút.

Tôi muốn góp sức, nhưng không muốn vỗ về lòng thương cảm nhất thời của mình. Tôi cũng không muốn thiện ý một lần nữa rơi tóm xuống nước.

Hãy thử theo một cách khác.

Trong lĩnh vực phi lợi nhuận, có một cách tiếp cận được đưa ra cho những ai muốn “tập tành” làm việc tốt một cách bền vững như tôi, được tóm gọn thành 7 bước sau:

1.      Đánh giá nhu cầu

2.      Xác định các bên liên quan

3.      Cách tiếp cận

4.      Đánh giá nguồn lực hiện có

5.      Hành động

6.      Đánh giá hiệu quả

7.      Cải thiện

Thử xem, nếu áp dụng 7 bước trên vào câu chuyện của mình, tôi sẽ làm gì, và bạn, liệu có tìm thấy điểm nào hữu ích trong 7 bước này nhé.

Bước 1: Đánh giá nhu cầu.

Trong trường hợp bạn chưa có định hướng cụ thể, hoặc bạn muốn chung tay giải quyết những vấn đề cộm cán nhất, bước đầu tiên sẽ giúp bạn vạch ra lối đi.

Để tìm hiểu cộng đồng đang cần gì, việc thu thập dữ liệu, tìm kiếm thông tin là công tác đương nhiên. Tất cả có thể đến từ buổi phỏng vấn một bác tổ trưởng tổ dân phố, một mạnh thường quân nhiều năm kinh nghiệm, một trưởng nhóm hoạt động xã hội cộm cán... hay đến từ vài tiếng tra cứu, khảo sát thông qua các cổng thông tin chuyên đề, báo chí, ... Nhờ đó, bạn sẽ có cả núi tài liệu, đề cập đến hàng chục vấn đề chờ bạn phân loại và xác định thứ tự ưu tiên.

Riêng tôi, quay lại chuyện của nhiều năm trước, tôi bắt gặp một cụ già đang lê đôi chân tật nguyền trên con đường đầy cát sỏi. Tôi cảm tính lựa chọn vấn đề này để giải quyết, Xem nào, có hơi ngược, nhưng nếu bạn gia giảm tình cảm cá nhân tích cực vào việc giúp đỡ người khác, động lực của bạn sẽ rõ ràng hơn, nền tảng bạn xây dựng sẽ vững chắc hơn.

Tôi tất nhiên không đi “rình” các cụ đang phải mưu xin ngoài phố, lần về nơi các cụ sống với hy vọng lật tẩy một tổ chức chăn dắt chuyên nghiệp. Cứ theo từng bước. Tìm hiểu các cụ cần gì? Điều thật sự cần chứ không phải vài đồng lẻ đủ chỉ tiêu bọn chăn dắt đưa ra hay đủ sinh hoạt phí một ngày. Có lẽ các cụ cần bạn bè, cần gia đình, cần sự đảm bảo về 3 bữa đầy đủ, cần được làm việc, hay biết đâu chỉ là cần trở về quê hương. Để làm được điều đó, tôi cần thông tin, thông tin và thông tin.

Nhắc lại nào:

-          Thu thập dữ liệu để tìm hiểu nhu cầu. Thời buổi này bạn chỉ cần 6 ngón tay là có thông tin rồi nhé.

-          Phân tích dữ liệu và lập thứ tự ưu tiên. Thứ tự ưu tiên dựa trên mức độ cấp thiết của vấn đề, hoặc như tôi, cảm tính, mà đừng như tôi.

Bước 2: Xác định các bên liên quan.

Ai đã làm việc này rồi?

Bước này mất thời gian, nhưng dễ dàng thôi. Chỉ cần chút phán đoán và công cụ là internet, bạn có thể tiếp cận hằng hà sa số cầu nối.

Trong trường hợp của tôi, thật không khó tìm ra Tổ chức nào quan tâm đến người già có hoàn cảnh khó khăn. Chính phủ đưa ra chính sách gì. Mạnh thường quân hỗ trợ ra sao. Họ đã có những kế hoạch nào, chiến dịch nào. Hiệu quả cao hay thấp. Vài sai lầm thường gặp...

Xong công đoạn dài đằng đẵng trên, bạn chắc chắn đã có thể lọc ra những gạch đầu dòng quan trọng:

1.      Những cách làm hiệu quả. Phát huy được không? Một đứa gà mờ như tôi, trong 3 phút, đã tìm được các bài viết về “Phát huy vai trò người cao tuổi, tìm cho các cụ một công việc phù hợp, giúp các cụ thấy bản thân mình vẫn có ích là cách chăm sóc tốt nhất”.

2.      Học hỏi từ những sai lầm trước đây. Học để tránh mắc phải sai lầm tương tự ấy mà.

3.      Xác định đối tác tiềm năng. Dựa trên điều tôi tìm thấy, đối tác tiềm năng sẽ là những cơ sở tạo công ăn việc làm cho người cao tuổi. Này, đừng nghĩ các cụ lớn tuổi không làm được việc gì nhé. Bên Đức có hẳn một tiệm bánh toàn các cụ 90 vừa nướng vừa bán đấy. Có ai muốn ăn thử những chiếc bánh ấy như tôi không?

Bước 3: Cách tiếp cận         

Tiếp cận ai và tiếp cận điều gì?

Tất cả những đầu mối để giúp bạn hoàn thành mục tiêu.

Nếu vẫn băn khoăn, hãy tự trả lời loạt câu hỏi:

“Bạn tìm gặp nhân vật, tổ chức, công việc đó để làm gì?”

“Bạn sẽ nói gì với họ?”

“Bạn có thể giúp họ những gì?”

“Bạn muốn đạt được điều gì sau khi làm việc với họ?”

Đừng vội, để trả lời các câu hỏi trên, bạn cần tìm hiểu tổ chức bạn tham gia, hoặc định tham gia, có những hoạt động gì? Bạn đồng thời phải nghiên cứu về đường hướng hoạt động, tôn chỉ mục đích của họ. Những thành tựu và thất bại của họ trong hoạt động mà bạn quan tâm. Phương thức bạn đưa ra để cả hai đồng hành trên còn đường hoàn thành mục tiêu ngắn hạn và dài hạn sắp tới.

Bước 4: Đánh giá nguồn lực hiện có

Mục này tôi tiêu rồi đó. Kinh nghiệm không, tiền bạc không, kỹ năng không, thế mạnh cũng không nốt. Vậy mà tôi vẫn lon ton muốn làm từ thiện. Hy vọng nhiệt thành của tôi không đồng nghĩa với phá hoại.

Nếu bạn chỉ cần có một điểm hơn tôi, Kinh nghiệm bản thân, Tiền tài trợ, Sản phẩm/dịch vụ... bạn chắc chắn sẽ làm được khối chuyện. Hoặc nếu thế mạnh của bạn chính là khả năng vận động các nguồn lực kể trên từ bạn bè, đồng nghiệp, người thân, thì hãy phát huy nhé.

Bước 5: Hành động.

Đến đoạn “action” rồi nè! Chúng ta sẽ giải quyết các nhu cầu hiện tại như thế nào?

Đừng hỏi tôi. Tôi không biết! Mỗi trường hợp có một cách giải quyết độc lập. Và cách giải quyết này còn thay đổi xoành xoạch theo thời gian. Nhưng yên tâm, tất cả đều có một mẫu số chung.

1.      Bắt đầu với mục tiêu chung. Chúng tôi muốn các cụ già vẫn được làm việc chính đáng, phục vụ chính bản thân các cụ chứ không ai khác.

2.      Kết nối nguồn lực hiện có với nhu cầu thật sự. Hiện tôi có thể giúp sức bằng cách khuân vác. Nhưng bạn A có thể huy động tiền. Bạn B lên được dự án và kêu gọi việc làm...  

3.      Đảm bảo sự nhất quán về cách đo lường tác động. Kết quả tích cực hay tiêu cực đến cộng đồng mà mỗi bên vẽ ra một kiểu là toi.

4.      Thể hiện cam kết. Chẳng hạn một bản thoả thuận chi tiết.

Bước 6: Đánh giá hiệu quả

Xem lại từng bước trong quy trình. Chúng ta đã làm như thế nào? Liệu có thể làm tốt hơn không? Mục tiêu đã đạt được đến đâu? Trọn vẹn hay chút chút?

Bước 7: Cải thiện.

Thực hiện những cải thiện, những thay đổi cần thiết.

Chia sẻ kết quả với các bên liên quan về bài học kinh nghiệm, về những cách làm hiệu quả.

Với cá nhân tôi, hy vọng lần sau sẽ khuân vác được nhiều thùng hàng hơn. Nhưng nếu có chiếc xe cút kít, năng suất nhất định tăng lên gấp đôi.

Trước khi kết bài, xin phép nhắc thêm về một trường hợp làm từ thiện chưa hiệu quả. Gần hai năm trước, sau một bài phóng sự, anh Trần Khắc Ân, đánh giầy ở trung tâm Sài Gòn, cùng chú chó mù, bạn đồng hành cực kỳ ngoan ngoãn, đáng yêu, bỗng trở nên nổi tiếng “bất đắc dĩ”. Mỗi ngày, có hàng chục người tìm đến anh, cho tiền, cho quà, vuốt ve chú chó, ép chú chó ăn đến phát sợ. Chưa hết, anh bỗng trở thành tâm điểm trước rất nhiều lời đàm tiếu, nào lợi dụng, nào lừa đảo của những người nghi hoặc, và cả tâm điểm của bọn trộm cắp.

Tóm lại, cuộc sống của anh đảo lộn hoàn toàn.

Tại sao từ một thiện ý vốn rất thuần khiết của chúng ta, lại gây ra biết bao xáo trộn cho người được giúp đỡ, trong khi có lẽ họ không cần đến sự giúp đỡ ấy, hoặc theo cách ấy? Rồi chính chúng ta lại quay ra oán trách khi người được giúp đỡ từ chối thiện ý?

Nếu bạn có cùng mối băn khoăn như tôi, nào thì bắt tay, ta hành động theo cách khác: sẽ hơi mất thời gian và công sức hơn một chút, nhưng hi vọng đem lại hiệu quả thiết thực hơn.

 

Việt Hằng

Đăng nhập

Để trải nghiệm nhiều hơn!

Người góp sức

Tổ chức phi lợi nhuận

Xin chào,

...

Tổ chức

...

Hãy cùng đồng hành với chúng tôi ngay hôm nay!

Người góp sức

Đăng ký

Tổ chức phi lợi nhuận

Đăng ký